
'Het gebruik van het woord 'angst' is vertienvoudigd'; De aanleiding
NRC.NEXT
15 oktober 2014 woensdag
Section: weten; Blz. 2
 Peter van der Ploeg
Dat zei psychiater Damiaan Denys in Vrij Nederland over de Nederlandse kranten 
We zijn een bang volkje, Nederlanders. Waar we ooit al dat water om ons heen voor lief namen, met af en toe een verdrinking tot gevolg, willen we er nu alles aan doen om elk mogelijk ongeluk te voorkomen. Dat zei althans de Vlaamse hoogleraar psychiatrie aan het AMC Damiaan Denys in een interview met Vrij Nederland. Ebola, terrorisme, drones, suikers, vaccins, baarmoederhalskanker en CO2 - we zijn in dit land overal bang voor. Dat komt deels door de media. Want, zo stelt Denys in het interview: ,,als je een krant openslaat, kom je het woord angst zestien keer tegen. Het gebruik van het woord angst is de afgelopen jaren vertienvoudigd." 
,,Het is een literaire overdrijving", laat Denys per mail weten. Een statement, niet gebaseerd op onderzoek in Nederland, zegt hij. Maar de uitspraak is niet helemaal uit de lucht gegrepen. Denys: ,,Ze is deels afkomstig van mijn persoonlijke indruk van het gebruik van het woord 'angst' in de Volkskrant en de NRC in de afgelopen jaren, maar ik heb ze niet letterlijk geteld." 
Daarnaast verwijst Denys naar onderzoek naar Britse kranten waarin 'at risk' is geteld, met een stijging van 2.073 naar 18.003 keer per jaar als uitkomst. Dat onderzoek is van Frank Furedi, in zijn boek Culture of Fear Revisited (Bloomsbury, 2006), een update van zijn boek uit 1997. Die cijfers zijn echter niet van de afgelopen jaren, maar van 1994 tot 2000. 
Het kan hier dan wel om een overdrijving gaan, maar als de cijfers het statement tegenspreken dan valt dat natuurlijk wel een beetje in het water. Om het te controleren hoeven we eigenlijk alleen maar te tellen hoe vaak het woord 'angst' in Nederlandse kranten voorkwam. 
Maar het is lastiger dan het lijkt. Want wat reken je mee? Buitenlands nieuws ook bijvoorbeeld? Waarschijnlijk alleen binnenlands nieuws, want angst voor een tsunami in Honduras of een vulkaan in Indonesië is niet zo direct verantwoordelijk voor onze angstgevoelens. Hoewel, economische berichtgeving, opiniestukken en andere angstverhalen dragen natuurlijk wel bij aan ons onbehagen. 
Dit vergt eigenlijk diepgravender onderzoek dus, maar toch: een steekproef moet al wat zeggen. We berekenden daarom het aantal artikelen waarin 'angst' voorkomt in de afgelopen tien jaar in NRC Handelsblad, de Volkskrant, de Telegraaf en, vanaf de oprichting in 2006, nrc.next. 
Daaruit blijkt dat het woord in NRC Handelsblad juist in minder artikelen voorkomt, maar de verschillen zijn klein: in 2004 nog 1422 keer, in 2010 slechts 1197 keer en in 2013 weer 1223 keer. 
De Volkskrant laat eenzelfde beeld zien: van 1460 keer in 2004 naar 1334 in 2010 en in 2013 bijna net als NRC: 1219 keer. 
De Telegraaf dan, een krant die toch bekend staat om het aanvoelen van dit soort sentimenten in de samenleving. In die krant werd het woord in slechts 878 artikelen afgedrukt in 2004. Dat gaat pas significant omhoog in 2011, met 1005 artikelen, en zakt iets in 2012 naar 998 en blijft in 2013 op 1012 hangen. Meer een golfbeweging dan een stijging in de grootste krant van Nederland, dus. 
In nrc.next beginnen we in 2006 met 376 angststukken, tot 563 in 2011 en weer 472 in 2013. Ook een piekje in het knotsgekke jaar 2011, het jaar van de schietpartij in Alphen aan den Rijn, de Arabische Lente, het lek in de reactor van Fukushima en de brand bij Chemie-Pack in Moerdijk. 
Van de cijfers uit NRC en Volkskrant, waar Denys naar verwijst in zijn mail, is dus niets te zeggen. Het gaat een beetje op en neer. Als we enkel zijn uitspraak in VN nemen, 'de afgelopen jaren', zeg vanaf 2010, dan gaat het gebruik van 'angst' juist omlaag. 
Overdrijven mag, en Damiaan Denys geeft ruiterlijk toe dat hij dat in Vrij Nederland deed. Maar de fundering onder dat statement ontbreekt. We zijn bang dat we zijn stelling daarom als onwaar moeten beoordelen. 
Met medewerking van Marianne Vermaak 
 